Eén van de jeugdhelden van mijn lief is Karl May. Zijn boeken over Old Shatterhand en Winnetou heeft hij verslonden. Al rijdend door Duitsland krijgen we in de gaten dat er een museum over deze schrijver van indianenverhalen bestaat. Daar moeten we naartoe! Eenmaal in het museum ontdekken we dat er controverse bestaat rondom de persoon Karl May. Is hij een fantast, een leugenaar, of is hij een veelzijdig schrijver met wel 200 miljoen verkochte boeken wereldwijd?

Karl May museum

Het Karl May museum staat in Radebeul, een voorstadje van Dresden. In zijn oude woonhuis aan de, toen Kirschestrasse, nu Karl May-strasse, is nu een Indianenmuseum gevestigd. En niet alleen mannen op leeftijd vinden dit leuk, ook veel jonge kinderen kun je hier met een gerust hart naartoe nemen. Indianen en cowboys zijn, wat dat betreft, nog steeds in de voorstellingswereld van het, meestal mannelijke, kind aanwezig. Vroeger in de winkel verkochten we indianentooien en cowboyhoeden en daar is weinig verandering in gekomen.

Het Karl May Museum is gevestigd in Radebeul bij Dresden

Villa Shatterhand en Villa Barenvett

Het woonhuis, dat Karl May (1842 – 1912) zelf Villa Shatterhand doopt, laat het leven en werk van de schrijver zien. Zijn werk is vertaald in meer dan 45 talen. Dat hij niet tot de literatuur wordt gerekend, maar tot de lectuur, maakt het niet minder indrukwekkend. En wat het ook niet minder indrukwekkend maakt, is het feit, dat de schrijver pas op late leeftijd Noord Amerika bezoekt. Alles wat hij in zijn indianenverhalen beschrijft, komt uit zijn eigen fantasie. Zijn informatie haalt hij uit encyclopedieën. Zijn veelzijdigheid en fantasie bereiken een hoogtepunt als hij jarenlang zo’n 60.000 boeken over Winnetou en Old Shatterhand verkoopt.

Achterin de tuin staat Villa Barenvett, waar het voor de jongere bezoekers het leukste is. Want daar staat een verzameling van zo’n 4000 objecten, die allemaal te maken hebben met Indianen uit het Wilde Westen.

Noord Amerikaanse Indianen

De verzameling is niet door Karl May zelf bij elkaar gezocht, maar door Patty Frank. Als May overlijdt in 1912 werkt Frank bij Circus Sarrasani, waar hij een cowboyact heeft. Als grootste fan van Karl May is hij natuurlijk bij de uitvaart van de schrijver aanwezig, evenals een “gespeeld” indianenopperhoofd van hetzelfde circus. In zijn afscheidsrede betoogt deze dat Karl May heel veel voor de Noord Amerikaanse indianen heeft betekend. Immers, hij heeft de beweegredenen en het gedachtegoed van de indiaanse stammen van Noord Amerika bekendheid gegeven. Bedenk wel, dat dit in een tijd is, dat er niet veel bekend is over inheemse stammen. Karl May’s bekendste boeken gaan over Noord Amerika, maar ook Zuid Amerika en het Midden Oosten (Kara Ben Nemsi) komen aan bod.

De weduwe van Karl May, Clara, en Patty Frank ontwikkelen samen het idee om de literaire erfenis van Karl May, als ook de indianencollectie van Patty Frank in een nog op te richten museum onder te brengen. Clara laat daartoe Villa Barenvett (genoemd naar een gebouw uit de verhalen) bouwen, een blokhut in westernstijl. Frank mag daar zonder kosten levenslang wonen in ruil voor zijn verzameling en zijn werk als curator voor het museum.

Poster van Circus Sarrasani. Te zien in het indianenmuseum in Radebeul, Dresden.

Karl May in diskrediet

Ondanks dat het Indianenmuseum behoorlijk succesvol is in de toenmalige DDR-tijd, is de naam van Karl May dat niet. Als 23-jarige doet hij zich voor als arts en komt hij te boek te staan als bedrieger, als fantast. Hij belandt daardoor vier jaar in de gevangenis. Zijn boeken passen niet in de ideologie van de DDR in die tijd. Bovendien heerst er het sentiment, dat Karl May populair is geweest onder de nazi’s. De literaire erfenis als ook de inrichting van zijn woonhuis verhuizen naar Bamberg, buiten de DDR.

Vanaf midden jaren 80 worden de boeken van Karl May herontdekt. Na de hereniging van Oost en West Duitsland keren de erfenis en de inrichting weer terug naar Radebeul.

Sporen uitwissen

Dat Karl May nog steeds populair is, blijkt wel uit het feit dat dit kleine museum elke dag is geopend en we bij ons bezoek best wel wat andere mensen tellen. Old Shatterhand en Winnetou leven voort in de harten van veel jonge oudere mannen. Jaarlijks vindt er een Karl May-fest plaats, waar vele volwassen mannen zich uitdossen als indiaan en verhalen naspelen uit de boeken. En ook mijn lief weet bijvoorbeeld nog steeds hoe “je je sporen kunt uitwissen”: je loopt hetzelfde traject achterwaarts terug en stapt in je eigen voetstappen. Zo denkt de vijand, dat je in rook bent opgegaan!

Karl May mag dan wel een fantast zijn, hij weet de verhalen zo op te schrijven, dat volwassenen nog steeds met plezier terugdenken aan de avonturen van Winnetou en Old Shatterhand. Laten we het houden op een veelzijdige fantast.


In Duitsland was ik enorm gecharmeerd van de talrijke Vakwerkhuizen, die je onderweg tegenkomt. Maar meestal zie je er één of een paar in een stadje. Soms is er een redelijk leuk straatje, wat voor het merendeel bestaat uit Vakwerkhuizen, maar we ontdekten een stadje met meer dan 700 Vakwerkhuizen. De moeite van het omrijden waard dus als je van deze bouw houdt. Lees Vakwerkhuizen in Duitsland en ontdek dit leuke stadje, waar de Gebroeders Grimm zo uit zijn weggelopen.