ma. jun 27th, 2022
Van Eesteren Paviljoen

Het Van Eesteren Museum in Amsterdam West gaat over het ontstaan en de ontwikkeling van de Westelijke Tuinsteden in Amsterdam. De toenemende waardering van het erfgoed uit de jaren vijftig en zestig was een reden om een museum ten dienste van de uitbreiding van Amsterdam in westelijke richting te stichten. Sinds oktober 2017 is het museum gevestigd in een paviljoen aan de noordoever van de Sloterplas.

Jakoba Mulder en Cornelis van Eesteren, ontwerpers van de Westelijke Tuinsteden
Jakoba Mulder en Cornelis van Eesteren
BEELD STADSARCHIEF

Cornelis van Eesteren (1897 – 1988), architect van de Westelijke Tuinsteden

Het Van Eesteren Museum in Amsterdam West is vernoemd naar architect en stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren. Het museum laat je kennismaken met de Westelijke Tuinsteden, het huidige Amsterdam Nieuw West. Het werk van Van Eesteren wordt beschouwd als een van de belangrijkste voorbeelden van stedenbouw en architectuur in Amsterdam van na de Tweede Wereldoorlog.

Cornelis van Eesteren had als hoofdtaak in de periode 1929 tot 1958 het ontwerpen en uitvoeren van een uitbreidingsplan voor de gemeente Amsterdam, het Algemeen Uitbreidingsplan, oftewel AUP.

Jakoba Mulder (1900 – 1988), architect van het Amsterdamse Bos en het Beatrixpark

Zijn rechterhand in die tijd was Jakoba Mulder, de eerste vrouwelijke stedenbouwkundige van Nederland. Jakoba Mulder was verantwoordelijk voor het systeem van twee in elkaar grijpende L-vormige woonblokken, die je in de Westelijke Tuinsteden vaak ziet staan. Dit systeem leverde een veel speelser beeld op en op deze manier kwam er meer licht in de woningen. 

Toen Van Eesteren in 1958 terugtrad, nam zij de taken van haar baas over. Eerder verwierf “mejuffrouw Mulder” bekendheid met de ontwerpen en de uitvoering daarvan van het Amsterdamse Bos. Van later hand is het Beatrixpark.

Jan Cupidohof in de Westelijke Tuinsteden
Jan Cupidohof met niet-originele kinderspeelplaats

De Westelijke Tuinsteden bekijken

Het Van Eesteren Museum beschikt over een aantal manieren om de Westelijke Tuinsteden te bekijken. In de eerste plaats is er het paviljoen, het zogenaamde binnenmuseum. Het verschaft informatie over de bijzondere stedenbouwkundige opzet van de Amsterdamse tuinsteden. Daar bevindt zich ook een kleine koffiecorner.

Ten tweede is er het buitenmuseum: de openbare ruimte, waar de Algemeen Uitbreidings Plan het beste te zien is. Je kunt vanaf het paviljoen aan de Sloterplas met een gids een wandeling maken door de Westelijke Tuinsteden. De gids wijst op de simpele woningbouw (“zonder maniertjes” zoals Van Eesteren het uitlegde), het vele groen, de bijzondere ruimtelijkheid en de talrijke kinderspeelplaatsen tussen de woningen in. Moeders moesten vanuit hun keukenraam hun kinderen kunnen blijven zien, als zij aan het spelen waren.

En uiteindelijk is er ook nog een museumwoning die je kunt bezoeken. Aldaar begeleidt de gids je door de modelwoning, die volledig is ingericht zoals in de jaren vijftig. Denk aan het Tomadorekje en een Philips grammofoonplatenspeler. Het gekleurde Tomado wandrek is trouwens weer helemaal van nu en gewoon te koop.

Tomadorek uit de jaren 50
Tomadorekje

Het Beatrixpark in Amsterdam Zuid

Laatst wandelde ik met vriendin W. door het Beatrixpark, ontworpen door bovengenoemde Jakoba Mulder. Zij wees mij op het monument voor haar, dat midden in het park staat. Het is een blinkend gevaarte met ballen en uitgestanste aluminium vormen. Met enige moeite kun je in de vorm een plattegrond van een van de Westelijke tuinsteden zien. De sculptuur doet denken aan een enorme vogel. Je kunt ervan vinden wat je wilt, maar het is wel een erkenning van het werk van deze vrouwelijke stedenbouwkundige.

Want laat zij nu verantwoordelijk zijn geweest voor de kinderspeelplaatsen, samen met Aldo van Eyck, en voor de minder saaie bebouwing door de L-vormige structuur van de woningen! Waar Cornelis van Eesteren de totale algemene structuur van de Westelijke Tuinsteden ontworpen had, voegde Jakoba Mulder de vrouwelijke en vriendelijke touch toe.

Mede dankzij haar heeft mijn vriendin W. een heerlijke jeugd gehad in een groen Slotermeer met lekker veel speelplaatsen. En een moeder die haar vrij liet, omdat ze vanuit het raam zicht had op wat er gebeurde.

De Westelijke Tuinsteden in Amsterdam

De geschiedenis van Nieuw-West begint ongeveer duizend jaar geleden met de dorpjes Sloten en Osdorp. Er wonen voornamelijk boeren, tuinders en kleine neringdoenden. In 1921 wordt de gemeente Sloten geannexeerd en ontwikkelt Amsterdam plannen om de polders te bebouwen. Cornelis van Eesteren maakt hiervoor het beroemde Algemeen Uitbreidings Plan (AUP).

De bouw van de Westelijke Tuinsteden start na de oorlog, eerst in Slotermeer en vervolgens in Geuzenveld, Slotervaart, Osdorp en Overtoomse Veld. De nieuwe bewoners komen niet alleen uit Amsterdam, ook de provincies, de overzeese gebiedsdelen en later ook Marokko en Turkije zijn er goed vertegenwoordigd.

De stedelijke vernieuwing die er de afgelopen jaren plaats vindt, zorgt ervoor dat de tuinsteden in rap tempo veranderen. Voor sociaal geograaf Ton Heijdra was dit een belangrijke reden om de geschiedenis uitgebreid te beschrijven. Na zijn eerdere boeken over de 19e eeuwse wijken en de Amsterdamse School buurten, biedt dit rijk geïllustreerde boek weer veel informatie over de geschiedenis van dit boeiende en internationaal befaamde stadsdeel Nieuw-West.

Het Van Eesteren Paviljoen gaat over de ontwikkeling van de Westelijke Tuinsteden

Van Eesteren Museum in Amsterdam West

Adres: Noordzijde 31, 1064 VG Amsterdam
Telefoon: 020 – 4471857
Website: www.vaneesterenmuseum.nl

Het binnenmuseum is geopend van donderdag t/m zondag: 12.00 – 17.00 uur
De wandeling door de Westelijke Tuinsteden met gids is van donderdag t/m zondag om 13.00 uur.
Het bezoek aan de modelwoning met gids is van donderdag t/m zondag om 14.30 uur.
De toegangsprijs van 4 euro p.p. is voor alle drie onderdelen.


Lees ook:

By Jeannet

2 thoughts on “De Westelijke Tuinsteden: een waardevol stuk Amsterdam”
  1. Wat leuk lieve Jeannet dat je Amsterdam zo aan het ontdekken bent en verborgen pareltjes vindt

    1. Hoi Lidwien, ja, grappig, he? Het is een buurt waar ik nooit iets te zoeken heb gehad, maar vanwege het bezoek aan het Van Eesteren Museum, kwam het er opeens van. En zoals altijd: ik houd me aanbevolen voor tips! Leuk dat je reageerde, kus, Jeannet

Comments are closed.